Sınav ve Ders İçin Dua: Rabbi'şrah lî Sadrî ve Rabbi Zidnî İlmâ

Sınav ve ders için okunacak en bilinen dualar Kur'an-ı Kerim'dedir: Hz. Mûsâ'nın "Rabbi'şrah lî sadrî ve yessir lî emrî…" duası (Tâhâ, 20/25–28) ve "Rabbi zidnî ilmâ" (Rabbim, ilmimi artır) duası (Tâhâ, 20/114). Bunlara ek olarak Hz. Peygamber'in faydalı ilim istediği dualar da vardır. Bu yazıda bu duaların okunuşunu, anlamını, kaynağını ve dua ile çalışmanın nasıl birlikte yürüdüğünü bulacaksınız.

Sınav ve Ders İçin Okunan Dualar

1. "Rabbi'şrah lî sadrî" duası (Tâhâ, 20/25–28)

Hz. Mûsâ, Firavun'a gidip tebliğ etmekle görevlendirildiğinde, bu ağır görev karşısında Rabbine şöyle dua etmiştir:

Arapçası: رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي ﴿٢٥﴾ وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي ﴿٢٦﴾ وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسَانِي ﴿٢٧﴾ يَفْقَهُوا قَوْلِي ﴿٢٨﴾

Okunuşu: Rabbi'şrah lî sadrî, ve yessir lî emrî, vahlul ukdeten min lisânî, yefkahû kavlî.

Anlamı: "Rabbim! Göğsümü genişlet. İşimi bana kolaylaştır. Dilimdeki düğümü çöz ki sözümü anlasınlar."

Bu dua, zor bir işe başlamadan önce gönül ferahlığı ve kolaylık istemenin güzel bir örneğidir. Bu yüzden sınava girerken, sözlü bir sınav, mülakat ya da sunum öncesinde okunması yaygındır.

2. "Rabbi zidnî ilmâ" (Tâhâ, 20/114)

Arapçası: رَبِّ زِدْنِي عِلْمًا

Okunuşu: Rabbi zidnî ilmâ.

Anlamı: "Rabbim! İlmimi artır."

Ayette Hz. Peygamber'e vahyi acele etmeden almasının ardından "ve de ki: Rabbim ilmimi artır" buyrulur. Kur'an'da Hz. Peygamber'e bir şeyin artırılmasını istemesi emredilen yerin ilim olması, ilmin değerini gösterir. Kısa olduğu için ders öncesinde, çalışırken ve gün içinde kolayca tekrarlanabilir.

3. Faydalı ilim duası

Ebû Hüreyre'nin rivayetine göre Hz. Peygamber şöyle dua ederdi (Tirmizî, Daavât; İbn Mâce, Mukaddime):

Okunuşu: Allâhümme'nfa'nî bimâ allemtenî, ve allimnî mâ yenfa'unî, ve zidnî ilmâ.

Anlamı: "Allah'ım! Bana öğrettiklerinle beni faydalandır. Bana fayda verecek şeyleri öğret ve ilmimi artır."

Tirmizî bu hadisi "hasen garîb" olarak nitelendirmiştir.

4. Sabah namazından sonra okunan dua

Ümmü Seleme'nin rivayetine göre Hz. Peygamber sabah namazında selam verdikten sonra şöyle derdi (İbn Mâce, İkâme):

Okunuşu: Allâhümme innî es'elüke ilmen nâfi'an, ve rızkan tayyiben, ve amelen mütekabbelâ.

Anlamı: "Allah'ım! Senden faydalı ilim, helal ve temiz rızık ve kabul edilmiş amel isterim."

5. Kaygı ve tembellikten sığınma

Hz. Peygamber'in sık okuduğu dualardan biri, üzüntü, kaygı, acizlik ve tembellikten Allah'a sığınmadır. Duanın başı şöyledir: "Allâhümme innî e'ûzü bike mine'l-hemmi ve'l-hazeni ve'l-aczi ve'l-kesel…" (Buhârî, Daavât). Anlamı: "Allah'ım! Kaygıdan, üzüntüden, acizlikten ve tembellikten sana sığınırım…" Sınav dönemlerinde yaşanan gerginlik ve erteleme alışkanlığı karşısında bu dua anlamlı bir hatırlatmadır.

Dua ile Çalışmanın Dengesi

İslam'da dua, gayretin yerine konulan bir kestirme yol değildir. Kur'an, insanın emeğinin karşılığını alacağını açıkça bildirir:

"İnsan için ancak çalıştığının karşılığı vardır." (Necm, 53/39)

Tirmizî'de geçen bir rivayette, devesini bağlamadan tevekkül ettiğini söyleyen bir kişiye Hz. Peygamber'in "Önce bağla, sonra tevekkül et" dediği nakledilir. Buradaki ölçü, sebebe sarılıp sonucu Allah'a bırakmaktır. Sınav için de bu denge geçerlidir:

• Önce plan, sonra dua: Düzenli çalışma programı yapmak, konuları tekrar etmek ve deneme çözmek sebebe sarılmaktır. Dua bu çabaya eşlik eder.
• Sonuç Allah'tandır: Dua, belirli bir puan ya da sıralama vaat etmez. Kişi elinden geleni yaptıktan sonra sonucu teslimiyetle karşılamayı öğrenir.
• Niyet: İlmi faydalı bir amaçla öğrenmeye niyet etmek, çalışmayı da ibadete dönüştürür. Müslim'de yer alan bir hadise göre ilim öğrenmek için yola çıkana Allah cennete giden yolu kolaylaştırır.
• Kopya ve haksızlık: Dua ile hak edilmemiş bir sonuç beklemek ya da kopya gibi haksız yollara başvurmak, duanın ruhuyla bağdaşmaz.

Önemli bir tercih yapma aşamasındaysanız (ör. bölüm ya da okul seçimi), istihare nasıl yapılır yazımız da yol gösterici olabilir.

Sınav Günü İçin Pratik Öneriler

1. Sınavdan önceki gece yeterince uyumak ve yatmadan önce yatma dualarını okumak.
2. Sabah namazını kılıp sabah zikirlerini okumak ve güne sakin başlamak.
3. Evden çıkarken "Bismillâh, tevekkeltü alallâh…" duasını okumak (evden çıkarken okunan dua).
4. Sınava başlamadan önce "Rabbi'şrah lî sadrî…" duasını okuyup derin bir nefes almak.
5. Sınav bittikten sonra, sonuç ne olursa olsun emeğe şükretmek.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar

• Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur'an-ı Kerim portalı: Tâhâ 20/25–28 ve 20/114, Necm 53/39
• Buhârî, el-Câmiu's-sahîh, Daavât
• Müslim, el-Câmiu's-sahîh, Zikir
• Tirmizî, es-Sünen, Daavât; Kıyâmet
• İbn Mâce, es-Sünen, Mukaddime; İkâme
• TDV İslâm Ansiklopedisi, "İlim" ve "Tevekkül" maddeleri