Sabah ve Akşam Duaları: Okunuşu, Anlamı ve Hadis Kaynakları

Sabah ve akşam duaları, Hz. Peygamber'in günün başında ve sonunda okuduğu ya da okunmasını tavsiye ettiği zikirlerdir. En bilinenleri İhlâs, Felak ve Nâs surelerini üçer kez okumak, Seyyidü'l-istiğfâr ve "Bismillâhillezî lâ yedurru…" duasıdır. Bu yazıda sahih kaynaklarda geçen sabah-akşam zikirlerini, okunuşlarını, anlamlarını ve hangi hadis kitabında yer aldıklarını bulacaksınız.

Sabah ve Akşam Zikirlerinin Dayanağı

Kur'an-ı Kerim'de günün iki ucunda Allah'ı anmaya birçok yerde teşvik vardır. Bunlardan biri mealen şöyledir:

"Ey iman edenler! Allah'ı çokça zikredin. O'nu sabah akşam tesbih edin." (Ahzâb, 33/41–42)

Hz. Peygamber de sabah ve akşam vakitlerine özel dualar öğretmiştir. Hadis âlimleri bu duaları "ezkâr" ya da "amelü'l-yevm ve'l-leyle" (gece ve gündüzün amelleri) başlıklı eserlerde toplamıştır. Nevevî'nin el-Ezkâr adlı kitabı bu alandaki en bilinen derlemelerden biridir.

Sahih Kaynaklı Sabah ve Akşam Duaları

Aşağıdaki tablo, en çok bilinen sabah-akşam zikirlerini, okunma sayılarını ve kaynaklarını bir arada gösterir.

1. İhlâs, Felak ve Nâs sureleri (üçer kez)

Abdullah b. Hubeyb'in anlattığına göre Hz. Peygamber ona şöyle buyurmuştur. Mealen:

"Akşama ve sabaha erdiğinde üç kez Kul hüvallâhu ehad'i ve muavvizeteyni (Felak ve Nâs'ı) oku; bunlar sana her şeye karşı yeter." (Ebû Dâvûd, Edeb; Tirmizî, Daavât)

Tirmizî bu hadisi "hasen sahih garîb" olarak nitelendirmiştir. Burada "üç kez" sayısı hadisin kendisinde geçer. Surelerin metni, okunuşu ve meali için Felak ve Nâs sureleri ile korunma yazımıza bakabilirsiniz.

2. Seyyidü'l-istiğfâr

Şeddâd b. Evs'in rivayetine göre Hz. Peygamber bu duayı "istiğfarın efendisi" olarak tanıtmıştır. Hadisin devamında, kim buna inanarak gündüz okur da akşama ulaşmadan vefat ederse, gece okur da sabaha ulaşmadan vefat ederse cennet ehlinden olacağı bildirilir (Buhârî, Daavât).

Duanın başı şöyledir: "Allâhümme ente rabbî, lâ ilâhe illâ ente, halaktenî ve ene abdük…" Anlamı: "Allah'ım! Sen benim Rabbimsin. Senden başka ilah yoktur. Beni sen yarattın, ben senin kulunum…" Duanın tam metni, okunuşu ve anlamı için Seyyidü'l-istiğfâr duası yazımıza bakabilirsiniz.

3. "Bismillâhillezî lâ yedurru…" duası (üçer kez)

Hz. Osman'dan rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber, bu duayı sabah ve akşam üç kez okuyan kişiye bir şeyin zarar vermeyeceğini haber vermiştir (Ebû Dâvûd, Edeb; Tirmizî, Daavât). Tirmizî hadisi "hasen sahih garîb" olarak değerlendirmiştir.

Arapçası: بِسْمِ اللَّهِ الَّذِي لَا يَضُرُّ مَعَ اسْمِهِ شَيْءٌ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي السَّمَاءِ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ

Okunuşu: Bismillâhillezî lâ yedurru ma'a'smihî şey'ün fi'l-ardı ve lâ fi's-semâi ve hüve's-semî'u'l-alîm.

Anlamı: "İsmiyle birlikte yerde ve gökte hiçbir şeyin zarar veremeyeceği Allah'ın adıyla. O, her şeyi işiten ve bilendir."

Bu duadaki "zarar vermez" ifadesi, Allah'ın koruması altına sığınmayı anlatır. Bir sigorta ya da kesin bir sonuç sözü olarak değil, tevekkül ve teslimiyet ifadesi olarak anlaşılmalıdır.

4. "Sübhânallâhi ve bi-hamdihî" (yüzer kez)

Ebû Hüreyre'nin rivayetine göre Hz. Peygamber, sabah ve akşam yüz kez "Sübhânallâhi ve bi-hamdihî" (Allah'ı hamd ile tesbih ederim) diyen kimsenin kıyamet gününde, aynısını ya da daha fazlasını söyleyen dışında, ondan daha faziletli bir şeyle gelemeyeceğini bildirmiştir (Müslim, Zikir). Bu, sayının bizzat hadiste geçtiği nadir örneklerdendir.

5. "Allâhümme bike asbahnâ…"

Ebû Hüreyre'den rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber sabaha erdiğinde şöyle derdi:

Okunuşu: Allâhümme bike asbahnâ ve bike emseynâ ve bike nahyâ ve bike nemûtü ve ileyke'n-nüşûr.

Anlamı: "Allah'ım! Senin izninle sabaha erdik, senin izninle akşama erdik. Seninle yaşar, seninle ölürüz. Dönüş de sanadır."

Akşam okunurken sıralama değiştirilir: "Allâhümme bike emseynâ ve bike asbahnâ…" denir ve sonu "ve ileyke'l-masîr" (varış sanadır) şeklinde biter (Ebû Dâvûd, Edeb; Tirmizî, Daavât).

6. "Asbahnâ ve asbaha'l-mülkü lillâh…"

Abdullah b. Mes'ûd'un rivayet ettiği bu dua, "Sabaha erdik, mülk de Allah için sabaha erdi; hamd Allah'a mahsustur" anlamındaki ifadeyle başlar ve o günün hayrını isteyip şerrinden Allah'a sığınmayı içerir. Akşam okunurken "Emseynâ ve emse'l-mülkü lillâh…" denir (Müslim, Zikir). Metin uzun olduğu için tamamını güvenilir bir dua kitabından ya da Diyanet yayınlarından okumanızı öneririz.

Sabah ve Akşam Vakti Ne Zamandır?

Âlimler sabah zikirlerinin vaktini genellikle fecrin doğuşundan güneşin doğuşuna, bir kısmı da kuşluk vaktine kadar olan zaman olarak açıklamıştır. Akşam zikirleri için ise ikindiden güneşin batışına kadar olan süre ya da güneşin batışından sonraki ilk saatler gösterilmiştir. Bu konuda farklı görüşler bulunduğu için, sabah namazından sonra ve akşam namazı civarında okumak pratik bir yoldur.

Vakit kaçırılırsa zikir yine okunabilir. Zikrin kendisi her zaman sevaptır. Sabah evden çıkarken okunan dua ise ayrı bir zikirdir; onun için sabah evden çıkarken okunan dua yazımıza bakabilirsiniz.

Okurken Dikkat Edilecekler

• Anlamını bilerek okumak: Zikirlerin anlamını öğrenmek, okumayı alışkanlıktan çıkarıp bilinçli bir ibadete dönüştürür.
• Sahih sayıyla yetinmek: Hadiste geçen sayılar (üç, yüz gibi) korunmalı. Hadiste geçmeyen sayılar ise sünnet gibi sunulmamalıdır.
• Düzenlilik: Az da olsa her gün devam eden amel, ara ara yapılan çok amelden daha değerlidir. Bu ilke Buhârî ve Müslim'deki "Allah'a en sevimli amel, az da olsa devamlı olanıdır" hadisine dayanır.
• Sonuç beklentisinden kaçınmak: Bu dualar Allah'a sığınma ve şükür ifadesidir. Hayatın sıkıntılarına karşı alınması gereken tedbirlerin yerini tutmaz.

Sıkça Sorulan Sorular

Sabah ve akşam duaları abdestsiz okunur mu?

Evet. Dua ve zikir için abdest şart değildir. Ancak İhlâs, Felak ve Nâs Kur'an sureleri olduğu için cünüp kişinin bunları Kur'an okuma niyetiyle okuması Hanefî mezhebine göre uygun görülmez. Abdestsiz olmak ise ezberden okumaya engel değildir.

Adetli kadın sabah akşam zikirlerini okuyabilir mi?

Seyyidü'l-istiğfâr, "Bismillâhillezî…" ve tesbih gibi dua ve zikirleri okuyabilir. Hanefî mezhebinde adetli kadının Kur'an'ı tilavet niyetiyle okuması uygun görülmez. Ancak Kur'an'daki dua ve zikir anlamı taşıyan ifadeleri dua niyetiyle okuyabileceği belirtilir. Mâlikî mezhebinde ise ezberden okumaya cevaz veren görüş vardır. Ayrıntı için Din İşleri Yüksek Kurulu fetvalarına bakılabilir.

Sabah duasını öğleden sonra okursam olur mu?

Zikrin sabaha özgü faziletiyle ilgili rivayetler, sabah vaktini esas alır. Ancak vakti kaçıran kişinin bu duaları sonradan okumasında bir sakınca yoktur. Zikir ve dua her vakitte ibadettir.

Bu duaları Türkçe okumak yeterli mi?

Dua her dilde yapılabilir. Arapçasını okuyamayan kişi anlamını Türkçe söyleyerek dua edebilir. Kur'an surelerinin ise mealinin okunması, tilavet yerine geçmez. Bu sureleri ezberlemek için bir kâriden dinleyerek tekrar etmek faydalı bir yöntemdir.

Âyetü'l-kürsî sabah akşam okunur mu?

Âyetü'l-kürsî'nin özellikle yatarken okunması Buhârî'deki bir hadiste geçer. Sabah ve akşam okunmasıyla ilgili rivayetler de vardır, ancak sıhhat dereceleri tartışılmıştır. Âyetü'l-kürsî'yi her vakit okumak sevaptır. Metni ve anlamı için Âyetü'l-kürsî okunuşu ve anlamı yazımıza bakabilirsiniz.

Kaynaklar

• Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur'an-ı Kerim portalı: Ahzâb suresi 41–42. ayetler
• Buhârî, el-Câmiu's-sahîh, Daavât (Seyyidü'l-istiğfâr)
• Müslim, el-Câmiu's-sahîh, Zikir ve Duâ
• Ebû Dâvûd, es-Sünen, Edeb; Tirmizî, es-Sünen, Daavât; İbn Mâce, es-Sünen, Duâ
• Nevevî, el-Ezkâr
• TDV İslâm Ansiklopedisi, "Zikir" ve "Evrâd" maddeleri