Yemek Duası: Yemekten Önce ve Sonra Okunan Dualar

Sünnette yemeğe "Bismillâh" diyerek başlamak, unutulursa hatırlanınca "Bismillâhi evvelehû ve âhirahû" demek ve yemekten sonra Allah'a hamd etmek tavsiye edilir. Bu yazıda yemekten önce ve sonra okunan, hadis kaynaklarında geçen duaları; halk arasında yaygın olan "uzun yemek duası"nın sünnetteki yerini de açıklayarak bulabilirsiniz.

Yemekten Önce: Besmele

Ömer b. Ebû Seleme küçükken Hz. Peygamber'in yanında yemek yerken elini kabın her tarafında dolaştırıyordu. Hz. Peygamber ona şöyle demiştir:

Mealen: "Evladım! Bismillâh de, sağ elinle ye ve önünden ye." (Buhârî, Et'ime; Müslim, Eşribe)

Bu hadis, yemek adabının üç temel kuralını bir arada öğretir: besmeleyle başlamak, sağ elle yemek ve kişinin kendi önünden yemesi. Besmele için "Bismillâh" demek yeterlidir. "Bismillâhirrahmânirrahîm" demek de güzeldir.

Besmele unutulursa

Hz. Âişe'den gelen rivayete göre Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur: "Biriniz yemek yediğinde Allah'ın adını ansın. Başında Allah'ın adını anmayı unutursa 'Bismillâhi evvelehû ve âhirahû' desin." (Ebû Dâvûd, Et'ime; Tirmizî, Et'ime). Tirmizî bu hadisi hasen sahih olarak nitelemiştir. Anlamı: "Başında da sonunda da Allah'ın adıyla."

Yemekten Sonra Okunan Dualar

Enes b. Mâlik'ten gelen rivayete göre Hz. Peygamber, "Allah, yemeği yiyip ona hamdeden, içeceği içip ona hamdeden kulundan razı olur" buyurmuştur (Müslim, Zikir). Yemekten sonra en kısa şekliyle "Elhamdülillâh" demek bu hadise uygundur. Hadislerde geçen daha uzun hamd duaları ise aşağıdaki tablodadır.

Muâz b. Enes rivayetinde, ilk duayı okuyan kimsenin geçmiş günahlarının bağışlanacağı bildirilir; Tirmizî bu hadisi hasen olarak nitelemiştir. Ebû Ümâme rivayetinde ise Hz. Peygamber'in sofra kaldırıldığında bu hamdi okuduğu anlatılır. Üçüncü dua halk arasında çok yaygındır; ancak bazı hadis âlimleri senedinde zayıflık olduğunu belirtmiştir.

Ev Sahibine Dua

Abdullah b. Büsr'den gelen rivayete göre Hz. Peygamber misafir olduğu bir evde yemekten sonra ev sahibi için şöyle dua etmiştir: "Allâhümme bârik lehüm fîmâ rezaktehüm vağfir lehüm verhamhüm." Anlamı: "Allah'ım! Onlara verdiğin rızkı bereketli kıl, onları bağışla ve onlara merhamet et." (Müslim, Eşribe). Davet edildiğiniz bir sofrada bu duayı okumak hem sünnete uygun hem de ev sahibine teşekkürün güzel bir yoludur.

Çocuklara Yemek Duası Öğretmek

Besmele hadisinin bir çocuğa hitap etmesi, yemek adabının küçük yaşta ve şefkatle öğretilebileceğini gösterir. Hz. Peygamber, Ömer b. Ebû Seleme'yi azarlamadan "evladım" diye seslenmiş ve ona üç kısa kuralı öğretmiştir. Çocuklara önce "Bismillâh" ve "Elhamdülillâh" gibi kısa sözlerle başlamak, ardından anlamlarını açıklayarak hadislerde geçen dualardan birini öğretmek kolay ve kalıcı bir yoldur. Sofrada büyüklerin bu sözleri sesli söylemesi de çocukların taklit ederek öğrenmesine yardımcı olur.

"Uzun Yemek Duası" Sünnette Var mı?

Türkiye'de pek çok evde ve toplu yemeklerde, sofradan kalkmadan önce bir kişinin okuduğu, diğerlerinin "âmin" dediği uzun bir yemek duası vardır. Bu dua genellikle hamd cümleleriyle başlar; sofraya bereket, ev sahibine ve geçmişlere rahmet istenmesiyle devam eder ve çoğu zaman Fâtiha okunarak tamamlanır.

Dürüst bir değerlendirme şudur:

• Bu metnin bütün haliyle bir hadiste geçtiği bilinmemektedir. Yörelere göre farklı şekilleri olan, sonradan derlenmiş bir metindir.
• Metindeki bazı cümleler, yukarıdaki hadislerde geçen hamd ifadelerinden alınmıştır.
• İçeriği dua, hamd ve rahmet dileğinden oluştuğu için okunmasında bir sakınca yoktur. Ancak bu metni "sünnette okunan yemek duası" olarak tanıtmak doğru değildir.
• Sünnete en uygun olan, yemekten sonra kısa da olsa hadislerde geçen hamd dualarından birini okumaktır.

Sofra duasının sonunda Fâtiha okumak da yaygın bir gelenektir; bunun da yemek duasına özgü bir sünnet olduğunu gösteren bir rivayet bilinmemektedir. Bu tür gelenekler, sünnetle karıştırılmadan ve kimseye zorunluluk gibi yüklenmeden sürdürülebilir.

Yemek Adabından Kısa Notlar

• Sağ elle yemek ve içmek (Buhârî, Müslim).
• Kendi önünden yemek (Buhârî, Müslim).
• Yemeği beğenmediğinde kusur bulmamak; Hz. Peygamber beğenirse yer, beğenmezse bırakırdı (Buhârî, Müslim).
• İsraf etmemek: "Yiyin, için fakat israf etmeyin" (A'râf 31).
• Birlikte yemek ve sofrayı paylaşmak; bereketin topluca yemekte olduğuna dair rivayetler vardır.

Gün içindeki diğer sahih dualar için sabah ve akşam duaları, genel dua adabı için dua adabı yazılarımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Yemeğe başlarken "Bismillâh" demek yeterli mi?

Evet. Hadiste "Bismillâh de" buyrulmuştur. "Bismillâhirrahmânirrahîm" demek de güzeldir, ancak kısa şekli sünneti yerine getirmek için yeterlidir.

Besmeleyi unutup yemeğin ortasında hatırlayan ne yapar?

Hatırladığı anda "Bismillâhi evvelehû ve âhirahû" der. Bu söz Ebû Dâvûd ve Tirmizî'de geçen bir hadise dayanır.

Uzun yemek duası okumak bidat mı?

İçeriği dua ve hamdden oluştuğu için okunmasında sakınca görülmez. Ancak bütün haliyle sünnette geçmediği için onu sünnet bir dua olarak tanıtmamak, hadislerde geçen kısa hamd dualarını da öğrenmek gerekir.

Adetli kadın yemek duası okuyabilir mi?

Evet. Besmele ve yemekten sonraki hamd duaları zikir ve dua olduğu için adetli kadın da bunları okuyabilir.

Su içerken de besmele çekilir mi?

Evet. Yemekte olduğu gibi içmeye de besmeleyle başlamak, bitince "Elhamdülillâh" demek tavsiye edilir. Müslim'deki Enes rivayetinde içeceği içip hamdeden kuldan Allah'ın razı olduğu bildirilir.

Kaynaklar

• Buhârî, Sahîh, Et'ime
• Müslim, Sahîh, Eşribe; Zikir ve dua
• Ebû Dâvûd, Sünen, Et'ime; Tirmizî, Sünen, Et'ime ve Daavât; İbn Mâce, Sünen, Et'ime
• TDV İslâm Ansiklopedisi, "Besmele" ve "Yemek" maddeleri
• Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur'an-ı Kerim portalı: A'râf suresi 31. ayet