Tuvalete Girerken ve Çıkarken Okunacak Dua: Metni, Anlamı ve Kaynağı

Tuvalete (helaya) girerken okunan dua, Hz. Peygamber'den sahih hadislerle nakledilen kısa bir sığınma duasıdır: "Allâhümme innî eûzü bike mine'l-hubsi ve'l-habâis." Çıktıktan sonra ise "Ğufrâneke" (Senden bağışlanma dilerim) denir. Aşağıda iki duanın Arapça metni, okunuşu, anlamı, hadis kaynakları ve tuvalet adabıyla ilgili temel bilgiler yer alıyor.

Tuvalete (Helaya) Girerken Okunacak Dua

Enes b. Mâlik'in naklettiğine göre Hz. Peygamber tuvalete girmek istediğinde bu duayı okurdu. Hadis Buhârî ve Müslim'de yer alır. "Hela" ile "tuvalet" aynı yeri ifade ettiği için helaya girerken okunacak dua ile tuvalete girerken okunacak dua aynı duadır.

Duadaki "hubus" ve "habâis" kelimeleri âlimlerce farklı biçimlerde açıklanmıştır. En yaygın açıklama "erkek ve dişi şeytanlar"dır. Bazı âlimler ise kelimeleri "her türlü pislik ve kötülük" anlamında yorumlamıştır. Her iki açıklamada da duanın özü, kişinin savunmasız hissedebileceği bir anda Allah'a sığınmasıdır.

Girerken besmele çekilir mi?

Hz. Ali'den nakledilen bir rivayette, tuvalete giren kişinin "Bismillâh" demesinin cinlerin gözleriyle insanların mahremiyeti arasında bir perde olduğu bildirilir. Bu rivayeti Tirmizî nakletmiş, ancak senedinin çok kuvvetli olmadığını da belirtmiştir. Hanefî âlimler, tuvalete girmeden önce besmele çekip ardından sığınma duasını okumayı müstehap saymıştır. Her ikisi de kapının dışında söylenir.

Tuvaletten Çıkarken Okunacak Dua

Hz. Âişe, Hz. Peygamber'in tuvaletten çıktığında "Ğufrâneke" dediğini haber verir. Bu rivayet Ebû Dâvûd, Tirmizî ve İbn Mâce'de geçer. Tirmizî hadisi "hasen garîb" olarak değerlendirmiştir.

Âlimler, tuvalet çıkışında neden bağışlanma dilendiğine dair iki açıklama yapmıştır. Birincisi, kişinin içeride bulunduğu süre boyunca dil ile zikirden uzak kalmasıdır. İkincisi, yiyecek ve içeceğin bedene faydalı kısmının alınıp zararlı kısmının kolayca atılması gibi büyük bir nimete gereğince şükredilemediğinin farkına varmaktır.

"Elhamdülillâhillezî ezhebe annî'l-ezâ" duası

Çıkışta "Elhamdülillâhillezî ezhebe annî'l-ezâ ve âfânî" (Benden eziyeti gideren ve bana afiyet veren Allah'a hamdolsun) demek de yaygındır. Bu rivayet İbn Mâce'de geçer, ancak hadis âlimleri senedini zayıf bulmuştur. Sünnette sağlam biçimde sabit olan "Ğufrâneke"dir. Hamd cümlesini bunun ardından, anlamına uygun bir şükür olarak söylemekte sakınca görülmez.

Helaya Girerken Okunacak 4 Dua Var mı?

İnternette sıkça "helaya girerken okunacak 4 dua" ifadesine rastlanır. Sünnette tuvalete giriş için sabit olan dua yukarıdaki sığınma duasıdır, çıkış için de "Ğufrâneke"dir. Âyetü'l-kürsî, Felak ve Nâs sureleri ya da "Hasbiyallâhu ve ni'me'l-vekîl" gibi zikirler günün başka vakitlerinde okunabilecek değerli ibadetlerdir. Ancak bunları "tuvalete girerken okunması gereken dualar" diye listelemek doğru olmaz. Kur'an ayetlerinin tuvalet içinde okunmadığı da unutulmamalıdır. Sabah ve akşam okunabilecek korunma dualarını sabah ve akşam duaları yazımızda bulabilirsiniz.

Tuvalet Adabı: Hadislerde Neler Geçer?

İslam, temizliği imanın bir parçası sayar ve tuvalet gibi gündelik bir ihtiyacı bile belirli edeplerle düzenler. Bu edeplerin başlıcaları şunlardır:

• Girmeden önce dua: Sığınma duası kapının dışında okunur.
• Sol ayakla girip sağ ayakla çıkmak: Bu konuda doğrudan sahih bir hadis bulunmaz. Âlimler bunu, Hz. Peygamber'in güzel işlere sağdan başlamayı sevdiğini bildiren Hz. Âişe hadisinden (Buhârî, Vudû' 31; Müslim, Tahâret 66) hareketle edep olarak tavsiye etmiştir.
• Kıbleye önünü veya arkasını dönmemek: Ebû Eyyûb el-Ensârî'den gelen hadiste bu yasak bildirilir (Buhârî, Vudû' 11; Müslim, Tahâret 59). Bina içindeki tuvaletlerle ilgili mezhepler arasında farklı görüşler vardır.
• Sağ elle temizlenmemek: Ebû Katâde'nin naklettiği hadiste temizliğin sağ elle yapılması yasaklanmıştır (Buhârî, Vudû' 18; Müslim, Tahâret 63).
• İçeride konuşmamak: Hz. Peygamber, ihtiyacını giderirken kendisine verilen selamı almamıştır (Müslim, Hayz 115). Zaruret olmadıkça konuşulmaz.
• İdrar sıçramasından sakınmak: İki kabir sahibiyle ilgili hadiste idrardan sakınmamanın ciddi bir kusur olduğu bildirilir (Buhârî, Vudû' 55; Müslim, Tahâret 111).
• Allah'ın adı yazılı eşyalar: Üzerinde Allah'ın adı veya ayet yazılı bir şey varsa açıkta tutulmadan, cepte ya da örtülü biçimde bulundurulur.

Duaların genel adabı için dua adabı yazımıza da göz atabilirsiniz.

Duayı Okumayı Unutursam Ne Olur?

Tuvalete giriş ve çıkış duaları sünnettir. Okumayı unutan kişi günaha girmiş olmaz. Hanefî âlimlere göre içeri girdikten sonra hatırlayan kişi duayı dili ile söylemez, kalbinden geçirebilir. Çıktıktan sonra "Ğufrâneke" demeyi unutmamak yeterlidir. Burada amaç, sünneti zorunlu bir şart gibi görüp kaygıya düşmek değil, gündelik hayatı Allah'ı hatırlayarak yaşamaktır.

Sıkça Sorulan Sorular

Banyo ile tuvalet aynı yerdeyse dua nerede okunur?

Dua yine kapının dışında, içeri girmeden okunur. Banyo ve tuvaletin bir arada olduğu yerlerde abdest alırken besmele ve abdest duaları da dil ile değil, içinden okunur. Ayrıntı için Din İşleri Yüksek Kurulu fetvalarına bakılabilir.

Adetli kadın tuvalet duasını okuyabilir mi?

Evet. Bu dualar Kur'an ayeti değil, hadislerde geçen dua ve zikirlerdir. Hanefî mezhebine göre adet hâlindeki kadın dua ve zikir niyetiyle bu tür ifadeleri söyleyebilir.

Abdestsiz okunur mu?

Evet. Tuvalete giriş ve çıkış duaları için abdest şartı yoktur. Zaten bu dualar çoğu zaman abdest bozulmadan hemen önce ve sonra okunur.

Dua kaç kere okunur?

Hadislerde bir sayı bildirilmez. Girerken sığınma duasını, çıkarken "Ğufrâneke"yi bir kez söylemek yeterlidir.

Çocuklara bu duayı nasıl öğretebilirim?

Duanın kısa olması çocuklar için büyük kolaylıktır. Önce Türkçe anlamını basitçe anlatmak, ardından her tuvalet kullanımında birlikte söylemek alışkanlık kazandırır. "Ğufrâneke" tek kelime olduğu için çocuklar tarafından kolayca ezberlenir.

Kaynaklar

• Buhârî, el-Câmiu's-sahîh, Vudû' 9, 11, 18, 31, 55
• Müslim, el-Câmiu's-sahîh, Hayz 115, 122; Tahâret 59, 63, 66, 111
• Ebû Dâvûd, es-Sünen, Tahâret 17
• Tirmizî, es-Sünen, Tahâret 5
• İbn Mâce, es-Sünen, Tahâret 10
• TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kazâ-yı Hâcet" maddesi
• Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu fetvaları