Esmâü'l-Hüsnâ Nedir? 99 İsim Hadisi ve İsimlerin Anlamları
İçindekiler
Esmâü'l-Hüsnâ, "en güzel isimler" demektir ve Allah'ın Kur'an'da ve sünnette bildirilen isimlerini ifade eder. Buhârî ve Müslim'deki hadiste Allah'ın doksan dokuz isminden söz edilir; ancak bu isimlerin tek tek sayıldığı liste sahih hadis kitaplarında değil, Tirmizî'de yer alır ve hadis âlimlerince sonradan eklenmiş kabul edilir. Bu yazıda Esmâü'l-Hüsnâ'nın anlamını, 99 isim hadisini, en çok bilinen isimlerin Türkçe anlamlarını ve sayılı okuma uygulamalarının dinî dayanağını bulacaksınız.
- Kur'an'da "En güzel isimler Allah'ındır, O'na o isimlerle dua edin" buyrulur (A'râf, 7/180).
- "Allah'ın doksan dokuz ismi vardır; kim onları ihsâ ederse cennete girer" hadisi Buhârî ve Müslim'de geçer.
- İsimlerin listesi Tirmizî'dedir; hadis âlimlerinin çoğu bu listeyi râvilerden birinin derlemesi olarak görür.
- Allah'ın isimleri 99 ile sınırlı değildir.
- İsimleri ebced hesabıyla belirlenen sayılarda okuma uygulamaları sünnette yer almaz.
Esmâü'l-Hüsnâ Ne Demek?
"Esmâ", isim kelimesinin çoğuludur; "hüsnâ" ise "en güzel" anlamına gelir. Esmâü'l-Hüsnâ terkibi Kur'an'da dört yerde geçer: A'râf (7/180), İsrâ (17/110), Tâhâ (20/8) ve Haşr (59/24) surelerinde. Haşr suresinin son üç ayeti, pek çok ismin bir arada sayıldığı bölüm olarak bilinir. Mealen:
"En güzel isimler Allah'ındır. O'na o isimlerle dua edin. O'nun isimleri hakkında doğru yoldan sapanları bırakın." (A'râf, 7/180)
Bu isimler Allah'ın zatını ve sıfatlarını tanıtır. Âlimler, Allah'a yalnızca Kur'an ve sünnette bildirilen isimlerle hitap edilmesi gerektiğini, insanın kendiliğinden isim türetmemesini esas almıştır.
Doksan Dokuz İsim Hadisi
Ebû Hüreyre'nin rivayetine göre Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur. Mealen:
"Allah'ın doksan dokuz, yüzden bir eksik ismi vardır. Kim onları ihsâ ederse cennete girer." (Buhârî, Şurût; Tevhîd; Daavât; Müslim, Zikir)
Bu hadis sahihtir. Ancak Buhârî ve Müslim'deki rivayetlerde isimler tek tek sayılmaz.
"İhsâ etmek" ne demek?
Hadisteki "ihsâ" kelimesi sözlükte "saymak, kuşatmak" anlamına gelir. Âlimler bu kelimeyi farklı şekillerde açıklamıştır:
- Saymak ve ezberlemek: İsimleri bilmek ve ezberinde tutmak.
- Anlamını kavramak: Her ismin ne anlattığını öğrenip Allah'ı bu isimlerle tanımak.
- Gereğince yaşamak: İsimlerin kula yönelik ahlaki karşılığını hayata yansıtmak; örneğin Rahîm ismini bilen kişinin merhametli olmaya çalışması.
Hattâbî ve Nevevî gibi âlimler, yalnızca sözle saymanın değil, anlamı kavrayıp ona göre yaşamanın da bu kelimenin kapsamında olduğunu belirtmiştir. Bu yüzden ezberlemek güzel bir başlangıçtır, ancak asıl amaç isimlerin anlamını hayata yansıtmaktır.
Tirmizî'deki liste ve sıhhat durumu
Bugün yaygın olarak bilinen 99 isimlik liste, Tirmizî'nin Sünen'inde (Daavât) aynı hadisin devamında yer alır. Tirmizî bu rivayeti "garîb" olarak nitelendirmiştir. İbn Mâce'de (Duâ) ise kısmen farklı bir liste bulunur. İbn Teymiyye ve İbn Hacer gibi hadis âlimleri, isimlerin sayıldığı kısmın Hz. Peygamber'in sözü olmadığını, râvilerden biri tarafından Kur'an ve sünnetten derlenerek hadise eklendiğini (idrâc) belirtmiştir.
Bu durum listedeki isimlerin yanlış olduğu anlamına gelmez; isimlerin büyük çoğunluğu Kur'an'da ve sahih hadislerde geçer. Yalnızca listenin bu sırayla ve bu sayıyla Hz. Peygamber'e ait olduğu kesin değildir.
Allah'ın isimleri 99 ile sınırlı mı?
Hayır. Abdullah b. Mes'ûd'dan nakledilen bir duada "Kendini adlandırdığın, kitabında indirdiğin, kullarından birine öğrettiğin ya da gayb ilminde kendine sakladığın her isminle" ifadesi geçer (Ahmed b. Hanbel, Müsned). Âlimler bu rivayetten, Allah'ın isimlerinin bilinen sayıyla sınırlı olmadığı sonucunu çıkarmıştır. Hadisteki 99 sayısı, bu sayıdaki isimleri ihsâ etmenin faziletini bildirir.
En Çok Bilinen İsimler ve Anlamları
Aşağıdaki tabloda Esmâü'l-Hüsnâ'dan en çok bilinen isimlerin Türkçe anlamları yer alır. Anlamlar TDV İslâm Ansiklopedisi ve Diyanet yayınlarındaki yaygın açıklamalar esas alınarak kısaca verilmiştir.
| İsim | Türkçe anlamı |
|---|---|
| Allah | Bütün isim ve sıfatları kendinde toplayan, ibadete layık tek varlığın özel adı |
| er-Rahmân | Dünyada bütün yaratılmışlara merhamet eden |
| er-Rahîm | Merhameti sürekli olan, ahirette müminlere özel merhamet eden |
| el-Melik | Mülkün ve her şeyin gerçek sahibi, hükümdarı |
| el-Kuddûs | Her türlü eksiklikten uzak, tertemiz |
| es-Selâm | Her türlü ayıptan uzak, esenlik veren |
| el-Mü'min | Güven veren, vaadine sadık olan |
| el-Azîz | İzzet sahibi, mağlup edilemeyen |
| el-Cebbâr | Kırığı saran, iradesini her şeye geçiren |
| el-Hâlık | Yaratan, yoktan var eden |
| el-Gaffâr | Günahları çokça bağışlayan |
| er-Rezzâk | Bütün canlıların rızkını veren |
| el-Fettâh | Hayır kapılarını açan, hak ile hüküm veren |
| el-Alîm | Her şeyi bilen |
| es-Semî' | Her şeyi işiten |
| el-Basîr | Her şeyi gören |
| el-Latîf | Kullarına lütufla davranan, en ince işleri bilen |
| el-Halîm | Yumuşak davranan, cezalandırmada acele etmeyen |
| el-Gafûr | Bağışlaması çok olan |
| eş-Şekûr | Az amele çok karşılık veren |
| el-Kerîm | Cömert, karşılık beklemeden veren |
| el-Hakîm | Her işi hikmetli olan |
| el-Vedûd | Kullarını seven, sevilmeye layık olan |
| el-Vekîl | Kendisine güvenilip dayanılan, işleri yoluna koyan |
| el-Hayy | Ezelî ve ebedî hayat sahibi, diri |
| el-Kayyûm | Varlığı kendinden olan, her şeyi ayakta tutan |
| et-Tevvâb | Tövbeleri çokça kabul eden |
El-Cebbâr isminin ayrıntılı açıklaması için El-Cebbâr isminin insan üzerindeki tecellisi, Kuddûs ismiyle yapılan zikir için Sübbûhun Kuddûsun yazımıza bakabilirsiniz. El-Hayy ve el-Kayyûm isimleri Âyetü'l-kürsî'nin başında birlikte geçer.
Esmâü'l-Hüsnâ ile Dua ve Zikir
Allah'a isimleriyle dua etmek Kur'an'ın emridir. Kur'an'daki ve sünnetteki dualarda istenen şeye uygun isimle hitap edildiği görülür: Bağışlanma isterken Gafûr ve Rahîm, rızık isterken Rezzâk, bir işin açılmasını isterken Fettâh gibi. Kişi kendi diliyle de "Yâ Rahmân, bana merhamet et" ya da "Yâ Tevvâb, tövbemi kabul et" şeklinde dua edebilir. Dua örnekleri için Allah'a edilecek en güzel dualar yazımıza bakabilirsiniz.
Belirli sayıda okuma ve ebced uygulamaları
Kitaplarda ve internette her isim için "şu kadar kez okunursa şu olur" şeklinde sayılar verilir. Bu sayıların büyük kısmı, harflere sayı değeri veren ebced hesabıyla belirlenmiştir. Bu tür sayılar ve bunlara bağlanan sonuçlar Kur'an'da ve sahih sünnette yer almaz. Esmâ ile zikir yapmak meşrudur ve faziletlidir; ancak değeri, bir sayıyı tamamlamaktan değil, anlamı düşünerek ve huşu içinde Allah'ı anmaktan gelir. Belirli bir sayıyı tamamlamayınca zikrin "boşa gideceği" düşüncesinin de dinî bir dayanağı yoktur.
Sıkça Sorulan Sorular
Esmâü'l-Hüsnâ'yı ezberlemek gerekli mi?
Farz değildir, ancak faziletlidir. Hadisteki "ihsâ etmek" ifadesi âlimlerce ezberlemenin yanında anlamını kavramak ve gereğince yaşamak olarak da açıklanmıştır. Ezberlemekle birlikte anlamlarını öğrenmek tavsiye edilir.
99 ismin listesi hadiste var mı?
Buhârî ve Müslim'deki sahih hadiste 99 isim sayısı geçer, ama isimler sayılmaz. Liste Tirmizî'de yer alır ve hadis âlimlerinin çoğu bu listenin râvilerden biri tarafından eklendiğini düşünür. İsimlerin çoğu ise Kur'an'da ve sahih hadislerde geçer.
Abdestsiz veya adetliyken esmâ okunur mu?
Evet. Esmâü'l-Hüsnâ ile zikir yapmak için abdest şart değildir; cünüp ve adetli kişiler de zikir yapabilir. Ayrıntılar için abdestsiz dua edilir mi yazımıza bakabilirsiniz.
Esmâü'l-Hüsnâ'nın belirli bir derde iyi gelen ismi var mı?
Kişi, ihtiyacına uygun isimle Allah'a dua edebilir. Ancak bir ismin belirli bir sorunu belirli sayıda okununca çözeceği şeklindeki iddialar sahih kaynaklara dayanmaz. Sağlık, borç ya da hukuki sorunlarda dua, gerekli tedbirlerin ve uzman desteğinin yerini tutmaz.
Çocuğa Esmâü'l-Hüsnâ'dan isim verilir mi?
Allah'a özgü isimler doğrudan insana verilmez; "kulu" anlamındaki "Abd" ile birlikte verilir: Abdurrahman, Abdülkerim, Abdülhakîm gibi. Kerîm, Halîm, Latîf gibi insan için de kullanılabilen sıfatlar ise tek başına isim olarak verilebilir.
Kaynaklar
- Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur'an-ı Kerim portalı: A'râf 7/180, İsrâ 17/110, Tâhâ 20/8, Haşr 59/22–24
- Buhârî, el-Câmiu's-sahîh, Şurût; Tevhîd; Daavât; Müslim, el-Câmiu's-sahîh, Zikir
- Tirmizî, es-Sünen, Daavât; İbn Mâce, es-Sünen, Duâ
- Ahmed b. Hanbel, el-Müsned (İbn Mes'ûd rivayeti)
- İbn Hacer el-Askalânî, Fethu'l-bârî, Daavât
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Esmâ-i Hüsnâ" maddesi
Okuyucu yorumları
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.
