Sabah Namazı Sünnet ile Farz Arasında Okunan Dua: Sünnette Ne Var?

Sabah namazının sünneti ile farzı arasında okunması sünnette sabit, bu araya özel bir dua bulunmaz. Bu kısa vakitte istiğfar, tesbih, salavat ve Kur'an'daki dualarla Allah'a yönelmek caizdir. Halk arasında yaygın olan "100 kere" veya "40 kere" gibi tertipler ise sahih hadislere değil, sonraki dönem uygulamalarına dayanır.

Sünnette Sabit Olan: Hz. Peygamber Bu Arada Ne Yapardı?

Hz. Âişe, Hz. Peygamber'in sabah namazının iki rekât sünnetini kıldıktan sonra sağ yanına uzandığını anlatır (Buhârî, Teheccüd 23; Müslim, Müsâfirîn 121). Başka bir rivayette Hz. Âişe, "Uyanık olursam benimle konuşurdu, değilse uzanırdı" der (Buhârî, Teheccüd 24; Müslim, Müsâfirîn 133). Bu rivayetler, sünnet ile farz arasındaki vaktin özel bir dua lafzıyla değil, kısa bir dinlenme ve sükûnetle geçirildiğini gösterir.

Sağ yana uzanmanın hükmü konusunda âlimler farklı görüşlere sahiptir. Bazıları bunu evde kılınan sünnet için tavsiye edilen bir edep saymış, bazıları ise Hz. Peygamber'in gece ibadetinden sonra dinlenmek için yaptığı bir uygulama olarak görmüştür. Camide herkesin önünde uzanmak ise uygun görülmez.

Sabah sünnetinin fazileti

Hz. Âişe'nin naklettiği hadiste "Sabah namazının iki rekât sünneti dünyadan ve dünyadaki her şeyden daha hayırlıdır" buyrulur (Müslim, Müsâfirîn 96). Ebû Hüreyre'nin rivayetine göre Hz. Peygamber bu iki rekâtta Kâfirûn ve İhlâs surelerini okumuştur (Müslim, Müsâfirîn 98). Yani bu vakitte asıl değerli olan, sünnet namazın kendisidir.

Sünnet ile Farz Arasında Neler Okunabilir?

Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, vakit namazlarının sünneti ile farzı arasında tesbih, zikir ve Kur'an okunabileceğini belirtir. Ayrıca bu ara çoğu zaman ezan ile kamet arasına denk gelir. Enes b. Mâlik'in naklettiği hadise göre "Ezan ile kamet arasında yapılan dua geri çevrilmez" (Ebû Dâvûd, Salât 35; Tirmizî, Salât 44). Tirmizî bu hadisi "hasen" saymıştır. Dolayısıyla bu vakit, belirli bir lafza bağlı kalmadan dua için güzel bir fırsattır.

Okunabilecek dua ve zikirler

Bu dua ve zikirlerin hiçbiri sünnet ile farz arasına özel olarak bildirilmemiştir. Her biri genel olarak faziletli dualardır ve bu vakitte de okunabilir. Kur'an dualarının daha geniş bir listesi için Rabbenâ duaları yazımıza bakabilirsiniz.

Halk Arasında Yaygın Olan Uygulamalar

Türkiye'de sabah namazının sünneti ile farzı arasında okunmak üzere farklı tertipler anlatılır. Bunların başlıcaları şunlardır:

• "Sübhânallâhi ve bi-hamdihî, sübhânallâhi'l-azîm, estağfirullâh" zikrini 100 kez okumak.
• "Yâ Hayyu yâ Kayyûm, lâ ilâhe illâ ente" zikrini 40 kez okumak.
• Bunlara bağlanan rızık, zenginlik veya dilek gerçekleşmesi gibi vaatler.

Bu tertipler bazı tasavvufi kaynaklarda ve halk arasındaki dua kitaplarında yer alır. Ancak sabah sünneti ile farzı arasında belirli bir zikrin belirli sayıda okunmasını emreden sahih bir hadis bilinmemektedir. İbnü's-Sünnî'nin eserinde bu vakitte okunacak bir sığınma duasına dair bir rivayet geçse de hadis âlimleri senedini zayıf bulmuştur.

Bu zikirleri okumak elbette ibadettir. Sorun, zikrin kendisinde değil, ona sünnette bulunmayan bir sayı ve kesin sonuç vaadi bağlanmasındadır. Zikir yapmak isteyen kişi, belirli bir sayıya bağlı kalmadan, sünnet ile farz arasını gereksiz uzatmayacak ölçüde zikredebilir.

Dikkat Edilecekler

• Konuşmamak: Hanefî âlimlere göre sünnet ile farz arasında dünya kelamı etmek mekruhtur ve sünnetin sevabını azaltır. Ancak bu hüküm namazı bozmaz, sünneti yeniden kılmak gerekmez.
• Arayı uzatmamak: Farz namazına geçişi geciktirecek uzun tertiplerden kaçınmak daha uygundur. Cemaatle kılınacaksa kametin vaktini gözetmek gerekir.
• Kesin sonuç beklememek: Rızık, zenginlik veya bir dileğin gerçekleşmesi için dua etmek meşrudur. Ancak belirli bir zikrin belirli bir sonucu doğuracağını söylemek dinî dayanaktan yoksundur.
• İsimle anılan dualar: Belirli bir kişinin adıyla yayılan tertipleri, kaynağı gösterilmedikçe sünnet gibi sunmamak gerekir.

Sabah Namazından Sonra Okunan Dualar

Sabah vaktine ait zikirlerin asıl yeri, farz namazdan sonrasıdır. Ümmü Seleme'nin rivayetinde Hz. Peygamber'in sabah namazının selamından sonra "Allâhümme innî es'elüke ilmen nâfian ve rizkan tayyiben ve amelen mütekabbelen" (Allah'ım! Senden faydalı ilim, temiz rızık ve kabul edilmiş amel dilerim) dediği nakledilir (İbn Mâce, İkâmetü's-salât 32). Sabah ve akşam okunan diğer zikirleri sabah ve akşam duaları yazımızda, istiğfarın en faziletli şeklini ise Seyyidü'l-istiğfâr duası yazımızda bulabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Sünnet ile farz arasında dua etmek caiz mi?

Evet. Diyanet'e göre bu arada tesbih, zikir, dua ve Kur'an okumak caizdir. Bunlar sünnet ile farz arasındaki bağı koparan bir ara sayılmaz.

Sünnet ile farz arasında konuşursam sünnet bozulur mu?

Hayır. Hanefî âlimlere göre dünya kelamı mekruhtur ve sevabı azaltır, ama sünnet namazı geçerlidir. Yeniden kılmak gerekmez. Diğer mezheplerde bu konuda daha geniş görüşler de vardır.

"100 kere" okumak gerekir mi?

Hayır. Bu araya özel 100 veya 40 kere okuma sünnette sabit değildir. Dileyen dilediği kadar zikreder. Önemli olan samimiyet ve anlamını düşünmektir.

Arapça bilmeyen Türkçe dua edebilir mi?

Evet. Dua her dilde yapılabilir. Namaz dışında, sünnet ile farz arasında Türkçe dua etmekte sakınca yoktur. Dua adabıyla ilgili ayrıntılar için dua adabı yazımıza bakabilirsiniz.

Sağ yana uzanmak şart mı?

Şart değildir. Hz. Peygamber'in uygulamasıdır ve âlimler hükmünde farklı görüşler belirtmiştir. Özellikle evde kılınan sünnetten sonra kısa bir süre uzanmak sünnete uygun bir davranış olarak görülür.

Kaynaklar

• Buhârî, el-Câmiu's-sahîh, Teheccüd 23-24; Daavât 65
• Müslim, el-Câmiu's-sahîh, Müsâfirîn 96, 98, 121, 133; Zikir 28
• Ebû Dâvûd, es-Sünen, Salât 35; Edeb 101
• Tirmizî, es-Sünen, Salât 44
• İbn Mâce, es-Sünen, İkâmetü's-salât 32
• Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu: sünnet ile farz arasında zikir ve Kur'an okuma
• TDV İslâm Ansiklopedisi, "Sabah Namazı" maddesi