Ezan Duası: Arapçası, Okunuşu, Anlamı ve Kaynağı

Ezan duası, ezan bittikten sonra okunan "Allâhümme rabbe hâzihi'd-da'veti't-tâmmeti…" ile başlayan duadır ve Buhârî'nin Sahîh'inde Câbir b. Abdullah'tan rivayet edilir. Bu yazıda duanın Arapçasını, okunuşunu, anlamını ve ezanı dinlerken sünnette tavsiye edilen davranışları bulabilirsiniz.

Ezan Duasının Arapçası, Okunuşu ve Anlamı

اللَّهُمَّ رَبَّ هَذِهِ الدَّعْوَةِ التَّامَّةِ وَالصَّلَاةِ الْقَائِمَةِ آتِ مُحَمَّدًا الْوَسِيلَةَ وَالْفَضِيلَةَ وَابْعَثْهُ مَقَامًا مَحْمُودًا الَّذِي وَعَدْتَهُ

Duadaki "vesîle", Müslim'deki bir rivayette cennette yalnızca bir kula layık görülen bir derece olarak açıklanır. "Makâm-ı mahmûd" ise müfessirlerin çoğunluğuna göre Hz. Peygamber'in kıyamet günündeki büyük şefaat makamıdır. İsrâ suresi 79. ayette bu makama işaret edilir.

Ezan Neden Önemlidir?

Ezan, namaz vaktinin girdiğini bildiren ve İslam'ın temel inanç esaslarını özetleyen bir çağrıdır. Hicretin ilk yıllarında Medine'de meşru kılınmıştır. Ezanda Allah'ın büyüklüğü, O'ndan başka ilah olmadığı ve Hz. Muhammed'in O'nun elçisi olduğu ilan edilir; ardından insanlar namaza ve kurtuluşa çağrılır. Ezan duasında ezan için kullanılan "eksiksiz davet" (ed-da'vetü't-tâmme) ifadesi de bu bütünlüğe işaret eder. Ezanı dinlemek ve ona karşılık vermek, bu çağrıyı gönülden kabul etmenin bir ifadesi olarak görülmüştür. Bu yüzden sünnet, ezanı yalnızca bir vakit bildirimi olarak değil, karşılık verilen ve duayla tamamlanan bir ibadet anı olarak öğretir.

Ezan Duasının Kaynağı ve Fazileti

Câbir b. Abdullah'ın rivayetine göre Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Mealen: "Kim ezanı işittiğinde 'Allâhümme rabbe hâzihi'd-da'veti't-tâmmeti ve's-salâti'l-kâimeti, âti Muhammedeni'l-vesîlete ve'l-fadîlete veb'ashü makâmen mahmûdeni'llezî veadteh' derse, kıyamet günü şefaatim ona helal olur." (Buhârî, Ezan)

Bu rivayet Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî ve İbn Mâce'de de geçer. Hadiste vaat edilen şefaat, Allah'ın lütfuna bağlı bir müjdedir; kişinin genel kulluk hayatından bağımsız bir sonuç olarak anlaşılmamalıdır.

Duaya yapılan ekler

Halk arasında ve bazı dua kitaplarında duanın sonuna "ve'd-derecete'r-refîa" (ve yüksek dereceyi) ve "inneke lâ tuhlifü'l-mîâd" (şüphesiz sen sözünden dönmezsin) ifadeleri eklenir. İlk ifade Buhârî'deki metinde geçmez; hadis âlimleri bu ekin sağlam bir rivayete dayanmadığını belirtmiştir. İkinci ifade ise Beyhakî'nin es-Sünenü'l-kübrâ'sındaki bir rivayette yer alır. Sünnete en uygun olan, Buhârî'deki metni esas almaktır. Ekleri dua niyetiyle söylemek ise duanın anlamına aykırı değildir.

Ezanı Dinlerken Yapılacaklar

1. Müezzinin söylediğini tekrar etmek

Ebû Saîd el-Hudrî'den gelen rivayete göre Hz. Peygamber, "Ezanı işittiğinizde müezzinin söylediğinin benzerini söyleyin" buyurmuştur (Buhârî, Ezan; Müslim, Salât). Müslim'deki Hz. Ömer rivayetinde ise "hayya ale's-salâh" ve "hayya ale'l-felâh" cümlelerinde "lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâh" denileceği bildirilir.

2. Ezandan sonra salavat getirmek

Abdullah b. Amr'dan gelen rivayette Hz. Peygamber, müezzini duyunca onun söylediğinin benzerini söylemeyi, ardından kendisine salavat getirmeyi ve sonra Allah'tan kendisi için vesileyi istemeyi tavsiye etmiştir (Müslim, Salât). Bu nedenle ezan bitince önce salavat getirilir, sonra ezan duası okunur.

3. Şehadeti yenilemek

Sa'd b. Ebû Vakkâs'tan gelen rivayete göre müezzini duyduğunda "Eşhedü en lâ ilâhe illallâhu vahdehû lâ şerîke leh ve enne Muhammeden abdühû ve rasûlüh, radîtü billâhi rabben ve bi-Muhammedin rasûlen ve bi'l-İslâmi dînâ" diyen kimsenin günahlarının bağışlanacağı bildirilir (Müslim, Salât). Anlamı: "Allah'tan başka ilah olmadığına, O'nun tek ve ortaksız olduğuna; Muhammed'in O'nun kulu ve elçisi olduğuna şahitlik ederim. Rab olarak Allah'tan, peygamber olarak Muhammed'den, din olarak İslam'dan razıyım."

4. Ezan ile kamet arasında dua etmek

Enes b. Mâlik'ten gelen rivayete göre "Ezan ile kamet arasında yapılan dua geri çevrilmez" (Ebû Dâvûd, Salât; Tirmizî, Salât). Tirmizî bu hadisi hasen olarak nitelemiştir. Bu vakit, kişinin kendi ihtiyaçları için dua etmesine uygun bir zamandır. Dua adabı için dua adabı yazımıza bakabilirsiniz.

Ezan Okunurken Dikkat Edilecekler

Ezan okunurken sohbete ara vermek, Kur'an okuyan kişinin okumayı bırakıp ezanı dinlemesi ve tekrar etmesi âlimlerce tavsiye edilmiştir. Ezan duası okunurken elleri kaldırmak hadiste geçmez; eller kaldırılarak veya kaldırılmadan okunabilir. Ezanı radyo, televizyon veya telefondan duyan kişi de canlı ezan okunuyorsa aynı şekilde karşılık verebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Ezan duası ne zaman okunur?

Ezan bittikten sonra, önce Hz. Peygamber'e salavat getirilip ardından okunur. Kamet getirilmeden önceki süre bu dua için uygundur.

Adetli kadın ezan duasını okuyabilir mi?

Evet. Ezan duası Kur'an ayeti değil, bir dua olduğu için adetli kadın da ezanı tekrar edebilir ve ezan duasını okuyabilir.

Ezan duası Türkçe okunabilir mi?

Namaz dışındaki dualar her dilde yapılabilir. Ancak hadiste öğretilen kelimelerle okumak sünnete daha uygundur; Arapçasını bilmeyen kişi anlamını Türkçe söyleyebilir.

Ezan okunurken konuşmak günah mı?

Ezan okunurken konuşmak haram değildir. Ancak ezanı dinleyip tekrar etmek sünnet olduğu için zorunlu bir durum yoksa konuşmaya ara vermek tavsiye edilir.

"Ve'd-derecete'r-refîa" demek yanlış mı?

Bu ifade Buhârî'deki metinde geçmez. Söylemek günah değildir, ancak hadisteki metni olduğu gibi okumak sünnete daha uygundur.

Kaynaklar

• Buhârî, Sahîh, Ezan
• Müslim, Sahîh, Salât
• Ebû Dâvûd, Sünen, Salât; Tirmizî, Sünen, Salât
• TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ezan" ve "Vesîle" maddeleri
• Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu soru-cevapları: ezan
• Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur'an-ı Kerim portalı: İsrâ suresi 79. ayet