Ruhunu Teslim Edemeyene Okunacak Dua: Telkin, Dua ve Sünnetteki Ölçüler
İçindekiler
Son anlarını yaşayan, can vermekte zorlandığı düşünülen bir yakının başında okunacak, sünnette belirlenmiş tek bir "özel dua" yoktur. Sünnette yer alan uygulama, kişinin duyabileceği şekilde "Lâ ilâhe illallah" demek (telkin), onun için Allah'tan rahmet ve kolaylık dilemek ve yanında sakin bir ortamda Kur'an okumaktır. Bu yazıda bu uygulamaları kaynaklarıyla ve ölçülü bir dille ele alıyoruz.
- Hz. Peygamber, ölmek üzere olanlara "Lâ ilâhe illallah" sözünün telkin edilmesini istemiştir (Müslim).
- Telkin zorlamadan, kişinin duyabileceği şekilde yapılır; bir kez söylediyse ısrar edilmez.
- Yanında Yâsîn veya Kur'an'dan başka bölümler okunabilir. Yâsîn ile ilgili rivayetin senedi tartışmalıdır.
- Sünnette, ölümü temenni etmek yerine "hayırlı olanı" istemek öğretilir.
- Dua, tıbbi ve palyatif bakımın yerini tutmaz; sağlık ekibiyle iletişim sürdürülmelidir.
Ölüm Döşeğindeki Kişinin Yanında Ne Yapılır?
İslam geleneğinde ölüm döşeğindeki kişiyi yalnız bırakmamak, ona şefkatle eşlik etmek ve son anlarında Allah'ı hatırlamasına yardımcı olmak önemli görülür. Bu süreçte yapılabilecekler kısaca şunlardır:
- Ortamı sakin tutmak; yüksek sesle ağlamak, bağırmak ve hastanın yanında tartışmaktan kaçınmak.
- Kişinin duyabileceği şekilde kelime-i tevhidi söylemek.
- Onun için içten dua etmek, Kur'an okumak.
- Hastayı rahatlatacak güzel sözler söylemek; Allah'ın rahmetini hatırlatmak.
- Varsa kul hakkı, vasiyet gibi konularda, kişi bilinçliyse ve kendisi isterse yardımcı olmak.
Bu konuyla yakından ilgili sekerat hâlindeki hastaya okunacak dua yazımıza da bakabilirsiniz.
Kelime-i Tevhid Telkini
| Arapça | لَا إِلٰهَ إِلَّا اللّٰهُ |
|---|---|
| Okunuşu | Lâ ilâhe illallah. |
| Anlamı | Allah'tan başka ilah yoktur. |
Ebû Saîd el-Hudrî ve Ebû Hüreyre'den gelen rivayete göre Hz. Peygamber, mealen "Ölmek üzere olanlarınıza 'Lâ ilâhe illallah' sözünü telkin edin" buyurmuştur (Müslim, Cenâiz 1–2). Muâz b. Cebel'den aktarılan bir başka hadiste de son sözü "Lâ ilâhe illallah" olanın cennete gireceği bildirilir (Ebû Dâvûd, Cenâiz 20).
Telkin nasıl yapılır?
- Hastaya "söyle" diye emir verilmez. Yanında, onun duyabileceği bir sesle kelime-i tevhid söylenir.
- Kişi bir kez söylediyse tekrar ettirmek için ısrar edilmez. Başka bir söz söylerse telkin sakin bir şekilde yeniden yapılabilir.
- Hastanın bilinci kapalıysa veya konuşamıyorsa yine yanında tevhid ve dua okunur; ondan karşılık beklenmez.
Âlimler, ısrarlı telkinin sıkıntı içindeki kişiyi bunaltabileceğini ve bunun sakıncalı olduğunu belirtmiştir. Amaç kişiyi bir sınava tabi tutmak değil, ona imanını şefkatle hatırlatmaktır.
Hz. Peygamber'in Son Anlarındaki Sözleri
Hz. Âişe'nin aktardığına göre Hz. Peygamber, vefatına yakın elini suya batırıp yüzüne sürer ve "Lâ ilâhe illallah, ölümün gerçekten sıkıntıları vardır" derdi (Buhârî, Rikâk 42). Yine Hz. Âişe, onun son anlarında şöyle dua ettiğini nakleder (Buhârî, Megâzî 83; Müslim, Fezâilü's-sahâbe 85):
| Okunuşu | Allâhümmağfir lî verhamnî ve elhıknî bi'r-refîki'l-a'lâ. |
|---|---|
| Anlamı | Allah'ım! Beni bağışla, bana merhamet et ve beni en yüce dosta (refîk-i a'lâ'ya) kavuştur. |
Bu rivayetler, ölüm anının zorluğunun peygamberler için bile söz konusu olduğunu gösterir. Dolayısıyla yakınının zor can verdiğini gören kişinin bunu olumsuz bir işaret olarak yorumlaması doğru değildir. Ölümün nasıl gerçekleşeceği Allah'ın bilgisindedir.
Yakınların Yapabileceği Dualar
Hastanın başında kendi sözlerinizle şöyle dua edebilirsiniz:
"Allah'ım! Bu kuluna merhamet eyle, sıkıntısını hafiflet. Günahlarını bağışla. Son sözünü kelime-i tevhid eyle ve onu rahmetinle karşıla."
Bu metin hadislerde geçen belirli bir dua değil, örnek bir niyazdır. Kişi kendi cümleleriyle de dua edebilir. Ayrıca Kur'an'dan "Rabbenâ âtinâ fi'd-dünyâ haseneten ve fi'l-âhireti haseneten ve kınâ azâbe'n-nâr" (Bakara 2/201) gibi kısa dualar okunabilir.
"Hastamızın Vefatı İçin Dua Edilir mi?"
Uzun süredir acı çeken bir yakını gören kişinin içinden böyle bir düşünce geçebilir ve bu insani bir duygudur. Ancak sünnet bu konuda dengeli bir yol öğretir. Enes b. Mâlik'in aktardığına göre Hz. Peygamber, başa gelen bir sıkıntı yüzünden ölümün temenni edilmemesini; mutlaka bir şey söylenecekse şöyle denmesini tavsiye etmiştir (Buhârî, Merdâ 19; Müslim, Zikir 10). Mealen:
"Allah'ım! Yaşamak benim için hayırlı olduğu sürece beni yaşat; ölmek benim için hayırlı olduğunda beni vefat ettir."
Yakınlar da bu ölçüyle dua edebilir: "Allah'ım! Hastamız hakkında hangisi hayırlıysa onu nasip et. Sıkıntısını hafiflet ve onu rahmetinden mahrum bırakma." Böyle bir dua, ölümü istemek değil, Allah'ın takdirine teslimiyettir.
Yâsîn Suresi ve Diğer Sureler
Ma'kıl b. Yesâr'dan gelen ve mealen "Ölülerinize Yâsîn okuyun" şeklindeki rivayet Ebû Dâvûd (Cenâiz 24) ve İbn Mâce'de (Cenâiz 4) geçer. Hadis âlimlerinin bir kısmı bu rivayetin senedini zayıf bulmuştur. Âlimlerin çoğu buradaki "ölüleriniz" ifadesini ölmek üzere olanlar şeklinde anlamıştır. Bu yüzden ölüm döşeğindeki kişinin yanında Yâsîn okumak gelenekte yaygındır.
Yâsîn dışında Fâtiha, İhlâs, Felak, Nâs veya kişinin bildiği herhangi bir sure de okunabilir. Ancak hiçbir surenin ölümü kolaylaştıran ya da hızlandıran bir yöntem olduğu söylenemez. Okumanın amacı, Allah'ın kelamıyla o anı manevi bir huzurla çevrelemektir. Sure okuyan kişinin abdestli olması güzeldir; mushafa dokunarak okunacaksa abdest gerekir.
Dikkat Edilecekler
- "Bu duayı üç defa okuyan kolay can verir" gibi sayı ve sonuç bildiren ifadelerin sahih bir dayanağı yoktur. Sünnette olmayan sayılar bağlayıcı değildir.
- Hastanın yanında umutsuzluk aşılayan, korkutan konuşmalardan kaçınılmalıdır.
- Kişinin bilinci açıksa onu yormadan, istediği kadar konuşmasına izin verilmelidir.
- Vefattan sonra yapılacaklar, cenazenin yıkanması ve defin işlemleri için müftülüğe ve cenaze yıkanırken okunacak dua yazımıza başvurulabilir.
- Dinî hükümlerle ilgili ayrıntılı sorular için Diyanet İşleri Başkanlığı'nın resmî kaynakları esas alınmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Can veremeyen hastaya hangi dua okunur?
Sünnette bunun için belirlenmiş özel bir dua yoktur. Hastanın duyabileceği şekilde "Lâ ilâhe illallah" denir, onun için rahmet ve kolaylık dilenir, yanında Kur'an okunur.
Adetli kadın hastanın yanında Yâsîn okuyabilir mi?
Hanefî mezhebine göre adet hâlindeki kadın Kur'an'ı tilavet niyetiyle okuyamaz; ancak dua, zikir ve kelime-i tevhid söyleyebilir, Kur'an'ı dinleyebilir. Mâlikî mezhebinde ezberden okumaya izin veren görüş de vardır. Ayrıntı için Din İşleri Yüksek Kurulu'na bakılabilir.
Telkin sırasında hasta tevhidi söyleyemezse ne olur?
Kişinin bunu dile getirememesi, imanı hakkında olumsuz bir hüküm verilmesini gerektirmez. Kalpteki iman Allah'ın bilgisindedir. Yakınlara düşen, telkini sakince yapmak ve dua etmektir.
Abdestsiz olarak hastanın başında dua edilebilir mi?
Evet. Dua ve zikir için abdest şart değildir. Mushafa dokunmadan ezberden Kur'an okumak da Hanefî mezhebine göre abdestsizken caizdir; cünüplük hâlinde ise tilavet niyetiyle okunmaz.
Zor can vermek kötü bir işaret midir?
Hayır. Hz. Peygamber'in "ölümün sıkıntıları vardır" dediği sahih rivayetle bilinir. Ölüm anının kolay veya zor geçmesi üzerinden kişinin ahiretteki durumu hakkında hüküm vermek doğru değildir.
Kaynaklar
- Müslim, Sahîh, Cenâiz 1–2; Zikir 10; Fezâilü's-sahâbe 85
- Buhârî, Sahîh, Rikâk 42; Megâzî 83; Merdâ 19
- Ebû Dâvûd, Sünen, Cenâiz 20, 24; İbn Mâce, Sünen, Cenâiz 4
- Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur'an-ı Kerim portalı: Bakara 2/201
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Telkin" ve "Ölüm" maddeleri
- Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu
Okuyucu yorumları
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.
