Ölüler Ağladığımızı Görür mü? Âlimlerin Görüşleri ve Delilleri
İçindekiler
Ölülerin ağladığımızı görüp görmediği Kur'an'da veya sahih hadislerde açıkça bildirilmemiştir. Âlimlerin bir kısmı, hadislere dayanarak ölülerin yaşayanların hâllerinden Allah'ın izin verdiği ölçüde haberdar olabileceğini söylemiştir. Bir kısmı ise ölülerin dünyayla ilgili bir şey işitmediği görüşündedir. Bu yazıda iki görüşü de delilleriyle aktarıyor, ağlamanın dinî hükmüne ve vefat edenler için yapılabileceklere değiniyoruz.
- Ölüm ile diriliş arasındaki döneme berzah denir (Mü'minûn 23/100). Bu hayatın mahiyeti dünya hayatına benzemez.
- Bedir hadisi ve kabir ziyaretinde selam verilmesi, ölülerin bir tür farkındalığı olduğunu düşünen âlimlerin başlıca delilleridir.
- Hz. Âişe ve ona katılan âlimler, "Sen ölülere işittiremezsin" ayetlerine dayanarak farklı bir yorum yapmıştır.
- Sessizce gözyaşı dökmek dinen serbesttir; Hz. Peygamber de oğlu İbrâhim vefat ettiğinde ağlamıştır.
- Vefat edenlere en büyük iyilik dua, istiğfar ve onlar adına yapılan hayırlardır.
Berzah Hayatı Nedir?
Kur'an'da ölenlerle ilgili olarak "Onların önünde, tekrar diriltilecekleri güne kadar bir berzah vardır" buyrulur (Mü'minûn 23/100). Berzah, iki şey arasındaki engel ve perde anlamına gelir. İslâm inancında ölüm, yok oluş değil; kıyamete kadar sürecek farklı bir hayata geçiştir.
Bu hayatın nasıl olduğu gayb konusudur. Bu yüzden âlimler, ayet ve hadislerde bildirilenlerle yetinmeyi ve ötesinde kesin hükümler vermemeyi tavsiye etmiştir.
Ölüler Bizi Duyar mı? Birinci Görüş ve Delilleri
Âlimlerin çoğunluğu, ölülerin Allah'ın dilediği ölçüde yaşayanlardan haberdar olabileceği görüşündedir. Dayandıkları başlıca rivayetler şunlardır:
- Bedir hadisi: Bedir Savaşı'ndan sonra Hz. Peygamber, ölen müşriklerin bulunduğu kuyunun başında onlara seslenmiştir. Sahâbe "Ruhu olmayan bedenlere mi konuşuyorsun?" diye sorunca "Söylediklerimi siz onlardan daha iyi işitmiyorsunuz" buyurmuştur (Buhârî, Megâzî; Müslim, Cennet).
- Ayak sesleri hadisi: Kabre konulan kişinin, defnedip dönenlerin ayakkabı seslerini işittiği bildirilir (Buhârî, Cenâiz; Müslim, Cennet).
- Kabir ziyaretinde selam: Hz. Peygamber kabristana vardığında "Es-selâmü aleyküm dâra kavmin mü'minîn…" diye kabirdekilere hitap ederek selam vermiş ve ümmetine de bunu öğretmiştir (Müslim, Tahâret ve Cenâiz).
Bu görüşü savunanlar arasında İbn Teymiyye ve öğrencisi İbnü'l-Kayyim gibi âlimler vardır. İbnü'l-Kayyim, Kitâbü'r-Rûh adlı eserinde bu konuyu geniş olarak ele almıştır. Din İşleri Yüksek Kurulu'nun açıklamalarında da bazı âlimlerin ölülerin yaşayanların hâllerinden Allah'ın izin verdiği ölçüde haberdar olabileceğini kabul ettiği aktarılır.
İkinci Görüş: Ölüler Dünyadakileri İşitmez
Hz. Âişe, Bedir hadisini farklı yorumlamıştır. Ona göre Hz. Peygamber "işitiyorlar" değil, "Şimdi onlar, kendilerine söylediklerimin gerçek olduğunu biliyorlar" demiştir. Hz. Âişe bu yorumunu şu ayetlerle desteklemiştir (Buhârî, Megâzî):
"Şüphesiz sen ölülere işittiremezsin…" (Neml 27/80)
"…Sen kabirlerdekilere işittirecek değilsin." (Fâtır 35/22)
Hanefî âlimlerinin bir kısmı da ölülerin dünyadaki sözleri işitmediği görüşünü benimsemiş, Bedir olayını Hz. Peygamber'e özel bir durum olarak değerlendirmiştir. Bu âlimlere göre ayetlerdeki "ölüler" ifadesi, mecazen hakikate kulak tıkayan kâfirleri anlatsa da ayetlerin zahiri ölülerin işitmediğine işaret eder.
İki Görüş Nasıl Değerlendirilir?
Her iki görüş de sahâbe ve âlimlerin ciddi yorumlarına dayanır. Ortak noktaları şunlardır:
- Ölülerin yaşayanları sürekli gördüğünü, her sesi ve her konuşmayı işittiğini bildiren açık bir delil yoktur.
- Allah dilerse ölülere işittirmeye ve onları haberdar etmeye kadirdir.
- Kabir ziyaretinde selam vermek ve dua etmek sünnettir; bu konuda ihtilaf yoktur.
Ölülere amellerimizin arz edildiğini, cuma veya bayram günlerinde ölülerin evlerine geldiğini bildiren bazı rivayetler de anlatılır. Bu rivayetlerin önemli bir kısmının senedi zayıftır veya kaynağı belirsizdir. Bu yüzden onlara dayanarak kesin bir inanç oluşturmak doğru olmaz.
Ölünün Arkasından Ağlamak Günah mı?
Sessizce gözyaşı dökmek ve üzülmek günah değildir. Hz. Peygamber oğlu İbrâhim vefat ettiğinde ağlamış ve "Göz yaşarır, kalp hüzünlenir; ama biz Rabbimizin razı olacağından başka bir şey söylemeyiz" buyurmuştur (Buhârî, Cenâiz; Müslim, Fezâil).
Yasaklanan şey, cahiliye âdeti olan bağırıp çağırarak, üstü başı yırtarak ve ölüyü abartılı sözlerle övüp feryat ederek yapılan ağıttır (nevha).
"Ölü, ailesinin ağlaması yüzünden azap görür" hadisi
Hz. Ömer ve oğlu Abdullah'tan nakledilen bu hadis Buhârî ve Müslim'de geçer. Hz. Âişe, "Hiçbir günahkâr başkasının günah yükünü taşımaz" ayetini (En'âm 6/164) hatırlatarak hadisin genel anlamda anlaşılmasına itiraz etmiştir. Âlimlerin çoğu hadisi, ölünün kendisi için feryat edilmesini vasiyet etmesi veya buna razı olması durumuyla ilişkilendirmiştir. Bazı âlimler ise buradaki azabı, ölünün yakınlarının bu hâline üzülmesi şeklinde yorumlamıştır.
Vefat Eden Yakınlarımız İçin Ne Yapabiliriz?
- Dua ve istiğfar: Kur'an'da müminlerin kendilerinden önce gelenler için "Rabbimiz! Bizi ve bizden önce iman etmiş kardeşlerimizi bağışla" diye dua ettiği bildirilir (Haşr 59/10).
- Sadaka ve hayır: Ölen adına verilen sadakanın sevabının ona ulaştığı sahih hadislerle bildirilmiştir (Buhârî, Vesâyâ; Müslim, Zekât).
- Kabir ziyareti: Ölümü ve ahireti hatırlamaya vesile olur. Ziyaret adabı için kabir ziyareti duası yazımıza bakabilirsiniz.
- Kur'an okumak: Kur'an okuyup sevabını bağışlamak, Hanefî âlimlerin ve Din İşleri Yüksek Kurulu'nun caiz gördüğü bir uygulamadır.
- Hakkını helal ettirmek ve borcunu ödemek: Varsa ölünün borçlarını ödemek ve vasiyetini yerine getirmek önemli bir görevdir.
Yakınını kaybeden birini teselli etmek isteyenler taziyede okunan dualar yazımızdan yararlanabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Ölen kişi mezarına gelenleri görür mü?
Bu konuda açık bir bilgi yoktur. Âlimlerin bir kısmı, ölülerin ziyaretçilerden Allah'ın izin verdiği ölçüde haberdar olabileceğini söyler. Ziyaretçinin selam vermesi ve dua etmesi ise sünnettir.
Cuma günü veya bayramda ölüler bizi görür mü?
Ölülerin bu günlerde yakınlarını gördüğünü bildiren açık ve sahih bir delil yoktur. Bu günlerde kabir ziyareti yapmak ve dua etmek ise güzel bir davranıştır.
Ölü yakınlarımızı rüyada görmek ne anlama gelir?
Rüyalar kişiye özeldir ve kesin bilgi vermez. Böyle bir rüya, vefat eden yakın için dua etmeye ve hayır yapmaya vesile olarak değerlendirilebilir.
Adetli kadın ölü için Kur'an okuyabilir mi?
Hanefî mezhebine göre adet hâlindeki kadın Kur'an'ı tilavet niyetiyle okuyamaz; ancak dua edebilir, Fâtiha gibi dua anlamı taşıyan ayetleri dua niyetiyle okuyabilir ve sadaka verebilir. Mâlikî mezhebinde ezberden okumaya izin veren görüş de vardır.
Kaynaklar
- Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur'an-ı Kerim portalı: Mü'minûn 100; Neml 80; Fâtır 22; En'âm 164; Haşr 10
- Buhârî, el-Câmiu's-sahîh, Cenâiz, Megâzî ve Vesâyâ bölümleri
- Müslim, el-Câmiu's-sahîh, Cenâiz, Cennet, Tahâret, Fezâil ve Zekât bölümleri
- İbnü'l-Kayyim el-Cevziyye, Kitâbü'r-Rûh
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Berzah" ve "Nevha" maddeleri
- Din İşleri Yüksek Kurulu, ölüm ve kabir ziyareti ile ilgili soru-cevaplar
Okuyucu yorumları
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.
