Şekerat Halindeki Hastaya Okunacak Dua, Telkin ve Yapılacaklar

Şekerat halindeki hastanın yanında yapılacak en önemli şey, ona sakin bir şekilde "Lâ ilâhe illallah" sözünü hatırlatmak (telkin), Allah'ın rahmetini anmak ve onun için dua etmektir. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) "Ölmek üzere olanlarınıza 'Lâ ilâhe illallah'ı telkin edin" buyurmuştur (Müslim, Cenâiz 1). Yâsîn okumak da gelenekte yaygındır. Bu süreçte hastanın tıbbi bakımı ve rahatı her zaman önceliklidir.

Şekerat Nedir?

Şekerat (sekerât), sözlükte "sarhoşluk, baygınlık" anlamındaki "sekr" kökünden gelir. Dinî terim olarak ölüm anında yaşanan sıkıntı ve baygınlık hâlini ifade eder. Kur'an'da "Ölüm sarhoşluğu (sekretü'l-mevt) gerçekten gelir" buyrulur (Kâf 19).

Hz. Âişe'nin anlattığına göre Peygamber Efendimiz (s.a.v.) vefatı sırasında elini yanındaki su kabına daldırıp yüzüne sürer ve "Lâ ilâhe illallah. Ölümün gerçekten sıkıntıları vardır" buyururdu (Buhârî, Rikâk 42). Bu rivayet, ölüm anındaki zorluğun peygamberler için bile yaşandığını ve bunun bir ceza işareti olmadığını gösterir.

Telkin: Kelime-i Tevhidi Hatırlatmak

Telkin, ölmek üzere olan kişinin yanında "Lâ ilâhe illallah" (Allah'tan başka ilah yoktur) sözünü onun duyabileceği şekilde söylemektir. Hadiste "Kimin son sözü 'Lâ ilâhe illallah' olursa cennete girer" buyrulur (Ebû Dâvûd, Cenâiz 20).

Telkinde dikkat edilecekler:

• Hastaya "Sen de söyle" diye ısrar edilmez. Söz yanında sakin bir sesle tekrarlanır.
• Hasta bir kez söylediyse, başka bir şey konuşmadıkça tekrar ettirilmez.
• Bilinci kapalı hastanın yanında da kelime-i tevhid ve dua devam edebilir.
• Hastayı bunaltacak kalabalık ve yüksek ses oluşturulmaz.

Defin sonrasında kabir başında yapılan telkin ise ayrı bir uygulamadır. Bu konuda mezhepler arasında farklı görüşler vardır.

Şekerat Halindeki Hastaya Okunacak Dualar

Hasta için bağışlanma ve rahmet duası

Hastanın yanında belirli bir kalıba bağlı kalmadan dua edilebilir. Cenaze namazında okunan duadan alınan şu ifade de kullanılabilir:

Bu dua Müslim'de (Cenâiz 85) cenaze namazı duası olarak geçer. Hasta kadınsa "lehâ, verhamhâ, âfihâ, anhâ" denir.

Ölümün sıkıntılarına karşı dua

Tirmizî'nin rivayetinde Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) vefatı sırasında "Allâhümme a'innî alâ gamarâti'l-mevti ve sekerâti'l-mevt" (Allah'ım! Ölümün şiddetine ve sıkıntılarına karşı bana yardım et) diye dua ettiği nakledilir (Tirmizî, Cenâiz 8). Tirmizî bu rivayeti garîb olarak nitelemiştir. Kişi kendisi için veya hasta için "Allah'ım, ona ölümün sıkıntılarını kolaylaştır" diye dua edebilir.

Peygamber Efendimiz'in son duası

Hz. Âişe, Resûlullah'ın (s.a.v.) son anlarında "Allâhümmağfir lî verhamnî ve elhıknî bi'r-refîki'l-a'lâ" (Allah'ım! Beni bağışla, bana merhamet et ve beni en yüce dosta kavuştur) dediğini anlatır (Buhârî, Meğâzî 83; Müslim, Fezâilü's-sahâbe 85). Bilinci açık ve konuşabilen hasta bu duayı kendisi okuyabilir.

Yâsîn ve Diğer Sureler

Ma'kıl b. Yesâr'dan gelen rivayette "Ölülerinize (ölmek üzere olanlarınıza) Yâsîn okuyun" buyrulur (Ebû Dâvûd, Cenâiz 24; İbn Mâce, Cenâiz 4). Hadis âlimlerinin bir kısmı bu rivayetin senedini zayıf bulmuştur. Bununla birlikte Yâsîn'i hastanın yanında okumak Müslüman toplumlarda köklü bir gelenektir. Bunun yanında Fâtiha, İhlâs, Felak ve Nâs gibi kısa sureler de okunabilir. Halk arasında Ra'd suresinin "ruhun ayrılışını kolaylaştırdığı" bilgisi sahih bir rivayete dayanmadığı için çıkarılmıştır.

Okuma, hastayı yormayacak bir ses tonuyla yapılmalıdır. Mümkünse tek kişinin okuması, diğerlerinin sessizce dinlemesi daha uygundur.

Hastanın Yanında Bulunanlara Düşen Görevler

• Ortamı sakin tutmak, yüksek sesle konuşmamak ve tartışmamak.
• Hastanın ağrı ve rahatlığı için sağlık ekibiyle iletişimde kalmak.
• Hastaya Allah'ın rahmetini hatırlatmak, umut veren sözler söylemek.
• Mümkünse hastayı kıbleye yönelik olarak sağ yanına ya da sırtüstü, ayakları kıbleye gelecek şekilde yatırmak. Bu, hastayı yormayacaksa yapılır.
• Vasiyeti, borçları veya helalleşmek istediği kişiler varsa, uygun bir dille bunları dinlemek.

Peygamber Efendimiz (s.a.v.) "Hasta veya ölünün yanında bulunduğunuzda hayır söyleyin. Çünkü melekler söylediklerinize âmin der" buyurmuştur (Müslim, Cenâiz 6).

Vefat Anında Yakınlara Düşen Görevler

1. Gözleri kapatmak: Peygamber Efendimiz (s.a.v.) Ebû Seleme vefat ettiğinde gözlerini kapatmış ve onun için dua etmiştir (Müslim, Cenâiz 7).
2. Hayır dua etmek: "Allah'ım, onu bağışla, derecesini yükselt" gibi dualar edilir.
3. Musibet duası: "İnnâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn. Allâhümme'curnî fî musîbetî ve ahlif lî hayran minhâ" (Biz Allah'a aidiz ve O'na döneceğiz. Allah'ım, bu musibetimde bana ecir ver ve bana ondan daha hayırlısını nasip et) (Müslim, Cenâiz 3).
4. Bedeni düzeltmek: Çene bir bezle hafifçe sabitlenir, kollar yanlara uzatılır, beden bir örtüyle örtülür.
5. İşlemleri geciktirmemek: Ölüm belgesi ve defin işlemleri için sağlık kurumu ve belediye ile iletişime geçilir. Yıkama ve defin geciktirilmez.

Ağlamak caizdir. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) oğlu İbrahim vefat ettiğinde gözleri yaşarmış ve "Göz yaşarır, kalp hüzünlenir. Ama biz ancak Rabbimizin razı olacağı sözü söyleriz" buyurmuştur (Buhârî, Cenâiz 43). Feryat etmek, yakayı yırtmak ve isyan içeren sözler ise uygun görülmez. Cenazenin yıkanması için cenaze yıkanırken okunacak dua, taziye için taziyede okunan dualar yazılarımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar

• Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur'an-ı Kerim portalı: Kâf 19; Bakara 156
• Buhârî, Sahîh, Rikâk 42; Meğâzî 83; Cenâiz 43; Merdâ 19
• Müslim, Sahîh, Cenâiz 1, 3, 6, 7; Zikir 10
• Ebû Dâvûd, Sünen, Cenâiz 20, 24; İbn Mâce, Sünen, Cenâiz 4; Tirmizî, Sünen, Cenâiz 8
• TDV İslâm Ansiklopedisi, "Telkin" ve "Ölüm" maddeleri
• Din İşleri Yüksek Kurulu, cenaze ile ilgili soru-cevaplar